StrefyCzasoweŚwiata

Strefa czasowa to region geograficzny, w którym obowiązuje ten sam czas standardowy. Istnieją, bo Ziemia obraca się wokół własnej osi — gdy w Polsce jest południe, w Nowym Jorku jest wczesny ranek. Bez stref czasowych słońce wschodziłoby o różnych porach w każdym punkcie na Ziemi według zegarów, co uniemożliwiałoby koordynację działalności. Strefy czasowe zostały wprowadzone w XIX wieku, głównie za sprawą kolei żelaznej, która wymagała ujednolicenia rozkładów jazdy.

Formalnie wyróżniamy 24 główne strefy czasowe (po jednej na każdą godzinę doby), ale w praktyce jest ich znacznie więcej. Wiele krajów stosuje przesunięcia o 30 lub 45 minut (np. Nepal UTC+5:45, Indie UTC+5:30, Iran UTC+3:30), a niektóre terytoria mają własne niestandartowe strefy. Łącznie na świecie funkcjonuje około 38-40 różnych przesunięć względem UTC, a uwzględniając czas letni nawet ponad 50.

GMT (Greenwich Mean Time) to czas słoneczny mierzony na południku zerowym w Greenwich w Londynie — stosowany od 1847 roku. UTC (Coordinated Universal Time) to nowoczesny standard wprowadzony w 1960 roku, oparty na zegarach atomowych. W praktyce codziennej GMT i UTC mają identyczną wartość (obie to "zero" na skali stref), jednak astronomicznie GMT może się różnić od UTC o ułamek sekundy. Oficjalnie używamy UTC jako standardu czasu koordynowanego, choć w potocznym języku obie nazwy stosuje się zamiennie.

Polska należy do strefy Central European Time (CET), czyli UTC+1 w sezonie zimowym. Latem, od ostatniej niedzieli marca do ostatniej niedzieli października, obowiązuje czas letni (CEST — Central European Summer Time), czyli UTC+2. Polska stosuje zmianę czasu od 1977 roku. Trwają dyskusje na szczeblu UE o likwidacji zmiany czasu, jednak ostateczna decyzja nie zapadła.

Większość krajów na świecie nie stosuje czasu letniego (DST). Należą do nich m.in.: Chiny, Japonia, Korea Południowa, Indie, Arabia Saudyjska, ZEA, większość Afryki (wyjątek: Maroko, Egipt), Rosja (zrezygnowała w 2014), Brazylia (zrezygnowała w 2019), Argentyna, Chile (od 2015), Islandia. W USA nie stosują czasu letniego stany Arizona (z wyjątkiem rezerwatu Navajo) i Hawaje. W Europie wszystkie kraje UE nadal stosują zmianę czasu, choć trwają starania o zniesienie tego obowiązku.

Chiny, mimo że geograficznie rozciągają się przez 5 naturalnych stref czasowych (od UTC+5 do UTC+9), od 1949 roku stosują jednolitą strefę CST (China Standard Time) — UTC+8. Decyzję podjął Mao Zedong jako symbol jedności narodowej. W praktyce oznacza to, że w zachodnim Xinjiang słońce zachodzi o 22:00 czasu lokalnego latem, a wstaje o 10:00. Mieszkańcy często żyją według "nieformalnego" czasu naturalnego, różniącego się o 2-3 godziny od oficjalnego.