GMT — Greenwich Mean Time

GMT (Greenwich Mean Time) to czas astronomiczny, oparty na obserwacji Słońca z Obserwatorium Królewskiego w Greenwich (Londyn, Anglia). "Mean" (średni) oznacza, że GMT to uśredniony czas słoneczny — ponieważ rzeczywisty ruch Słońca nie jest jednostajny (Ziemia porusza się po elipsie, nie po okręgu), GMT jest matematycznie wygładzoną średnią.

GMT był globalnym standardem od 1884 roku (Konferencja Waszyngtońska) do 1972 roku. Południk Greenwich (0°) pozostaje do dziś punktem odniesienia dla wszystkich stref czasowych.

UTC — Coordinated Universal Time

UTC (Coordinated Universal Time, fr. Temps Universel Coordonné) to atomowy standard czasu, wprowadzony w 1972 roku. UTC jest oparty na pomiarach ponad 400 zegarów atomowych rozmieszczonych na całym świecie, koordynowanych przez Biuro Miar i Wag (BIPM) w Paryżu. Jedna sekunda UTC jest zdefiniowana jako 9 192 631 770 oscylacji atomu cezu-133.

1 sekunda UTC = 9 192 631 770 oscylacji ¹³³Cs

Czym się różnią UTC i GMT?

W codziennym użyciu UTC i GMT są identyczne — różnica wynosi co najwyżej 0,9 sekundy. Ale technicznie to bardzo różne systemy:

  • GMT to czas astronomiczny — mierzony ruchem Ziemi. Podlega nieregularnościom rotacji naszej planety.
  • UTC to czas atomowy — mierzony precyzją fizyki kwantowej. Nie zależy od rotacji Ziemi.

Ponieważ rotacja Ziemi jest nieregularna i stopniowo zwalnia (o ok. 1,5 ms na stulecie), UTC i czas astronomiczny (UT1) stopniowo się rozchodzą. By temu zapobiec, co kilka lat dodawana jest "sekunda przestępna" do UTC — wyrównanie z UT1. To właśnie powoduje, że UTC i GMT nigdy nie różnią się o więcej niż 0,9 sekundy.

Kiedy używać UTC, a kiedy GMT?

  • UTC — standardy techniczne: lotnictwo (ICAO), internet (serwery), nawigacja (GPS), nauka. Wszędzie tam, gdzie precyzja i jednoznaczność mają znaczenie.
  • GMT — potocznie, w kontekście strefy czasowej Wielkiej Brytanii (zimą), w rozkładach kolejowych i lotniczych dla zwykłych podróżnych.

W Wielkiej Brytanii: zimą obowiązuje GMT (UTC+0), latem BST (British Summer Time, UTC+1). Technicznie więc "GMT" jako strefa czasowa to to samo co "UTC+0" — ale system atomowy stojący za UTC jest bardziej precyzyjny niż astronomiczny GMT.

Inne standardy czasu

  • UT0 — czas astronomiczny mierzony w konkretnym miejscu, bez korekcji na ruch bieguna.
  • UT1 — astronomiczny czas uśredniony dla całej Ziemi. UTC jest utrzymywany w odległości maks. 0,9s od UT1.
  • TAI (International Atomic Time) — czas atomowy bez sekund przestępnych. Aktualnie TAI wyprzedza UTC o 37 sekund.
  • GPS Time — czas systemu GPS, różniący się od UTC o stałą liczbę sekund (19 sekund w 2024 roku).
  • TT (Terrestrial Time) — czas używany w obliczeniach astronomicznych i efemerydach planet.

Dlaczego skrót to UTC, nie CUT?

To ciekawe! Angielska nazwa to "Coordinated Universal Time" (CUT), a francuska "Temps Universel Coordonné" (TUC). Żadna ze skrótek nie wygrała — ustalono kompromis: UTC, akronim który nie odpowiada ani angielskiej, ani francuskiej nazwie. To celowy zabieg, by żadne z dwóch dominujących języków nauki nie miało "swojego" skrótu.