Definicja strefy czasowej

Strefa czasowa to region Ziemi, w którym obowiązuje ten sam czas urzędowy. Ziemia jest podzielona na 24 główne strefy czasowe, odpowiadające 24 godzinom doby — każda strefa obejmuje 15° długości geograficznej (360° ÷ 24 = 15°). Czas w każdej strefie jest określony jako przesunięcie względem UTC (Coordinated Universal Time) — np. UTC+1, UTC-5, UTC+5:30.

💡 Prosto mówiąc: Strefa czasowa to odpowiedź na pytanie "Która jest godzina?", uzgodniona przez wszystkich mieszkańców danego regionu, by nie mieć chaosu — gdy w jednym mieście jest południe, w sąsiednim nie może być 11:53 albo 12:07.

Dlaczego potrzebujemy stref czasowych?

Ziemia obraca się wokół własnej osi raz na 24 godziny. To oznacza, że słońce "wschodzi" w różnych momentach w różnych miejscach globu — we wschodniej Polsce przed zachodnią, w Polsce przed Francją, we Francji przed Brazylią. Gdyby każde miasto miało swój własny "czas słoneczny", planowanie czegokolwiek na skalę krajową byłoby koszmarem.

Przed erą kolei każde miasto rzeczywiście miało własny czas lokalny. Londyn, Bristol i Exeter miały różne godziny. Gdy koleje zaczęły kursować między miastami, rozkłady jazdy stały się niemożliwe do opracowania — pociąg kończył trasę "przed" swoim odjazdem według czasu miejscowego. W 1840 roku Wielka Kolej Zachodnia jako pierwsza wprowadziła jednolity "czas kolejowy" dla całej sieci. To był zalążek stref czasowych.

Jak powstały współczesne strefy czasowe?

W 1884 roku, na Międzynarodowej Konferencji Południkowej w Waszyngtonie, 25 krajów uzgodniło, że południk przechodzący przez Obserwatorium w Greenwich (Anglia) będzie "zerowym" — punktem odniesienia dla całego świata. Od tego południka (0°) naliczamy strefy co 15° — każde 15° długości geograficznej to 1 godzina różnicy czasu.

Kluczowe daty w historii stref czasowych

  • 1840 — Pierwsza "standardowa" strefa kolejowa w Wielkiej Brytanii
  • 1883 — USA przyjmują 4 strefy czasowe dla kolei żelaznych
  • 1884 — Konferencja Waszyngtońska ustala południk Greenwich jako zerowy
  • 1893 — Niemcy i Austro-Węgry jako pierwsze w Europie przyjmują CET
  • 1918 — USA oficjalnie przyjmują strefy ustawą Kongresu
  • 1972 — Wprowadzenie UTC jako globalnego standardu czasu

Ile stref czasowych ma świat?

Teoretycznie 24, ale w praktyce znacznie więcej. Ze względów politycznych, ekonomicznych i geograficznych wiele krajów stosuje niestandardowe strefy — przesunięte o 30 lub 45 minut (Indie UTC+5:30, Nepal UTC+5:45, Iran UTC+3:30). Inne kraje, jak Chiny, stosują jedną strefę dla całego terytorium mimo rozległości geograficznej. Łącznie na świecie istnieje ponad 40 różnych przesunięć UTC.

Przesunięcie UTC = (długość geograficzna ÷ 15°) × 1 godzina

Czym różni się strefa czasowa od czasu słonecznego?

Czas słoneczny to "prawdziwy" czas astronomiczny — południe słoneczne (gdy słońce jest najwyżej) wypada dokładnie o 12:00. Czas urzędowy (strefowy) to czas ustalony politycznie, który często odbiega od słonecznego. Na przykład w Madrycie południe słoneczne wypada ok. 14:30 CET — bo Hiszpania politycznie należy do strefy CET, choć geograficznie powinna być w WET. W Polsce południe słoneczne wypada ok. 12:24 CET.

Strefa czasowa a czas letni (DST)

Wiele krajów stosuje sezonowe przesunięcie zegara — tzw. czas letni (Daylight Saving Time, DST). Latem zegarki przestawia się o godzinę do przodu, by "wydłużyć" wieczorne godziny światła dziennego. To powoduje, że ta sama strefa ma dwie nazwy: np. Polska stosuje CET (UTC+1) zimą i CEST (UTC+2) latem. Dokładniej na ten temat przeczytasz w artykule Czas letni i zimowy.